Deze week deel 1

Laten wij lezen: Exodus 33:1 - 34:8

Hij is trouw in genade

LOOF DE HEER, WANT HIJ IS GOED, EEUWIG DUURT ZIJN TROUW

Inleiding
De trouw van God.
Daar is veel over te zeggen. En te zingen.
Loof de HEER, want hij is goed, eeuwig duurt zijn trouw.
In Psalm 136 is dat een refrein dat wel 25 keer terugkomt.
Maar wat betekent het dat God de HEER trouw is?
Er wordt in de bijbel veel over gezegd. Ik denk dat het vooral twee dingen zijn.
1. Hij is trouw in genade, trouw in liefde geven. Dat is de beweging van God uit naar de mens. Vergeving, liefde, relatie herstellen. De eindeloze pijl van boven naar beneden. God is trouw en komt steeds weer naar ons toe met genade.
2. De HEER is ook trouw in waarheid. Hij is betrouwbaar. Wat hij heeft gezegd, blijft staan. Daar komt hij niet op terug. Daar kun je als mens steeds naar toe. Gods trouw is stevigheid om je aan vast te houden, een rots in de golven. God is trouw, dus je kunt steeds weer naar hem toe.

Over dat eerste gaat het in deze preek. De HEER is trouw in genade.
We lezen straks Exodus 34.
Maar eerst: wat gebeurde daarvoor?


Zou God nog steeds bij zijn volk willen wonen?
Zullen we het antwoord lezen?

We lezen Exodus 33:1 - 34:8
tekst: Exodus 34:6,7

DE HEER IS TROUW IN GENADE
1. Een bijzondere openbaring
2. van de God van genade.
3. Hij is trouw in zijn liefde
4. onbegrensd, tenzij...
5. Zo wil hij uw God zijn, door Jezus Christus.

1. Een bijzondere openbaring
Wat hier staat, is iets heel bijzonders.
Er staan veel teksten in de bijbel, ook veel mooie teksten, maar deze springt er om een aantal redenen bovenuit.
Door de situatie: zo dicht bij een mens kwam de HEER nog nooit. Sinds het Paradijs is de HEER nooit zo dichtbij geweest. ‘De HEER sprak persoonlijk met Mozes, zoals een mens met een ander mens spreekt’ (Ex.33:11). ‘Nooit meer heeft Israël een profeet gekend als Mozes, met wie de HEER zo vertrouwelijk omging’ (Deut.34:10).
De HEER kwam naast Mozes staan. Hij hield zijn hand beschermend voor hem.
Uniek dichtbij.
Wij mogen over Mozes’ schouder mee luisteren.
Dan horen we de HEER zelf zeggen wie hij is.
In zijn eigen woorden.
Het is niet de belijdenis van een mens.
De HEER zegt zelf wie hij is.

Het bijzondere is ook dat hij dat hier niet doet in geschiedenis taal, maar dat hij iets zegt over zijn diepste wezen.
Als in de bijbel gezegd wordt wie de HEER is, wordt dat vaak gedaan met de taal van de geschiedenis. Zo doet de HEER het zelf: ik ben de HEER uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij heeft bevrijd (Ex.20:2)
Zo belijden mensen hun geloof. Psalm 105: Loof de HEER, roep luid zijn naam, maak zijn daden bekend onder de volken, spreek vol lof over zijn wonderen.  En dan wordt heel de geschiedenis van Abraham tot Exodus bezongen.
Wie de HEER is, wordt in het Oude Testament heel vaak benoemd vanuit wat hij gedáán heeft.

Maar hier geen geschiedenis-taal.
Hier woorden over zijn innerlijk, over zijn hart.
De HEER laat Mozes in zijn hart kijken. Wij mogen mee kijken.
Laten we eerbiedig luisteren wat de HEER over zichzelf zegt.

2. Hij is de God van genade.
De HEER begint met zijn naam. Jahwe, de HEER.
Hij die er is en zal zijn.
‘De HEER! De HEER! Een God die....
Wat is dan het eerste dat de HEER over zichzelf zegt?
Ik ben vooral: liefdevol en genadig.
Liefdevol. Dat is een heel mooi Hebreeuws woord. Het wordt ook vaak vertaald met barmhartig. Maar het heeft in het Hebreeuws te maken met het woord baarmoeder.
Het is het diepe, warme gevoel van een moeder voor een kwetsbaar kind.
Warme liefde, het verlangen om veiligheid te geven zoals een moeder haar kind veilig in zich draagt.

Dat zegt de HEER over zichzelf: zo ben ik, moederlijk liefdevol!

En genadig.
Daarin klinkt dat de HEER het leven van de mens wil heel maken. Hij wil het goede voor mensen. Hij wil niet kapotslaan, maar juist herstellen.
Hij wil het goede geven, dwars tegen het kwaad van mensen.

Zo is de HEER.
Dit is het eerste dat hij over zichzelf zegt.
Dit typeert hem het meest.
Er is nog veel meer te zeggen over God. Aan het eind van de tekst komen ook nog andere klanken, over niet ongestraft laten en doen boeten.
Maar dit gaat voorop.

Als je de HEER niet allereerst kent als liefdevol en genadig, ken je hem niet goed.
Als in jouw beeld van God andere dingen voorop staan (hij is streng, ‘er mag niets’, hij is ver weg) dan heb je nog niet goed geluisterd naar wat hij zelf zegt.

3. Hij is trouw in zijn liefde.
Nu komen er drie uitdrukkingen die eigenlijk hetzelfde zeggen.
Hij is geduldig. Het Hebreeuws heeft daar een mooi woord voor. Het werd altijd vertaald met lankmoedig. Er zit inderdaad iets in van ‘lang’. Het duurt lang voordat hij boos is. Hij heeft heel lang geduld.
Nu sla ik even twee woorden over, eerst naar vers 7: die duizenden geslachten zijn liefde bewijst. Het duurt lang voordat de boosheid van de HEER komt, maar zijn liefde blijft juist lang. Wel duizend generaties. De HEER is een volhouder in het liefhebben.

Daartussenin staan twee woorden, hier vertaald met ‘trouw en waarachtig’.
Het staat er nog mooier. Er staat: gróót in.... en dan vertaal ik: liefde en trouw.
Het eerste woord is namelijk hetzelfde als in vers 7: die zijn liefde bewijst.
Het wordt ook wel vertaald met ‘trouw’, maar ‘liefde’ past hier beter.
De HEER is groot in liefde en trouw.
Die twee woorden kom je in het Oude Testament regelmatig samen tegen: liefde en trouw.
Dat kunnen twee verschillende dingen zijn, maar heel vaak - en zeker ook hier - mag je het lezen als twee woorden die samen één ding betekenen: trouwe liefde.
Het woord trouw zegt hier iets over Gods liefde.

Het is niet ‘liefde af en toe’. Het is niet ‘liefde voor een poosje, maar hij houdt het niet zo lang vol’.
Het is liefde en trouw - trouwe liefde.
De HEER is groot in liefde die volhoudt.
Een keer liefhebben, dat kunnen veel mensen.
Een poosje liefhebben, dat lukt ook nog wel, zeker als de ander iets bij jou oproept, of jouw liefde beantwoordt.
Het bijzondere van de HEER is: hij is trouw in zijn liefde.
Hij houdt vol.
Niet één keer, niet twee keer, maar blijvend, voortdurend.

Dat is wat de HEER hier op drie manieren zegt: hij is geduldig (het duurt lang voor hij boos wordt), hij is groot in trouwe liefde, hij bewijst zijn liefde aan duizend generaties.
De HEER gaat maar door met liefde en genade geven!

Geweldig dat de HEER juist dat over zichzelf zegt.
Op dat moment ook. Nu het volk Israël zo dwars tegen hem ingegaan is.
Nu Mozes de zekerheid nodig heeft dat de HEER toch weer met dit eigenwijze volk verder wil gaan. Wat voor garantie heeft Mozes dat de HEER toch niet bij de volgende bocht van de weg zegt ‘nu ben ik het volk wel helemaal zat - ik laat jullie weer alleen’?
Die garantie krijgt Mozes hier van de HEER zelf: ik ben trouw in mijn liefde.
Zo ben ik. Ik houd vol.

4. Onbegrensd, tenzij....
Zit daar dan geen grens aan?
Zijn er geen zonden die zo erg zijn, dat de HEER dan zegt: nu is mijn liefde voorbij?
Lees maar verder: die schuld, misdaad en zonde vergeeft.
Wat precies de verschillen zijn tussen schuld, misdaad en zonde - ik weet het niet.
Maar ik lees hierin: wat je fout ook mag zijn, de HEER is trouw in zijn liefde, hij vergeeft.
Zit daar dan geen grens aan?

Het lijkt een soort domper op de vreugde, die laatste regel van vers 7. hij laat niet alles ongestraft en voor de schuld van de ouders laat hij de kinderen en kleinkinderen boeten, ook het derde geslacht en het vierde.
Zie je wel, Gods trouwe liefde houdt toch een keer op.

Maar wacht even. Lees dit wel tegen de achtergrond van wat de HEER een poosje daarvoor gezegd heeft, in de Tien Geboden: voor de schuld van de ouders laat ik de kinderen boeten, en ook het derde geslacht en het vierde, wanneer zij mij haten.
Ik geloof dat je dat hier ook moet lezen.
Waar haat tegen de HEER is, stopt zijn trouwe liefde.
Zijn liefde wordt niet begrensd door de tijd (duizend generaties, zo lang als je kunt denken); zijn liefde wordt niet begrensd door de soort zonde (geen zonde is te erg),
maar zijn liefde wordt wel begrensd door de houding van mensen.
Als de HEER zijn liefde en genade niet kwijt kan, omdat hij aanloopt tegen een muur van haat, is er een grens. Dan is er straf.
Ook dat is zijn trouw. Ik hoop daar in een latere preek op terug te komen: ook in zijn straf is de HEER trouw.

Maar let nog wel even op het verschil: bij het straffen gaat het over één, twee, drie, vier generaties.
Bij Gods vergeving, bij zijn trouwe liefde gaat het over duizend generaties.
De straf is serieus. Maar de HEER wil vooral de trouwe God van genade en liefde zijn.

 

5. Zo wil hij uw God zijn, door Jezus Christus
Terug naar het geheel.
Op een beslissend moment in de geschiedenis met zijn volk,
op een bijzondere manier
zegt de HEER vooral dit over zichzelf: ik ben de God die trouw is in liefde en genade.

Hij wil dat Mozes hem zo kent. Dan weet Mozes waar hij op kan rekenen, heel de woestijn door.
Hij wil dat mensen hem zo kennen. Dan weet u, dan weet jij waar je op kunt rekenen, heel je leven lang.
De HEER is trouw in genade.
Hij geeft en geeft en geeft.

In de geschiedenis van het volk Israël kun je lezen hoe waar dit is.
Na Exodus 34 komen er nog heel wat bijbelboeken die vol staan van de trouwe genade van God. Keer op keer heeft hij geduld gehad. Hij heeft aan duizend generaties zijn liefde bewezen. Hij heeft onbegrijpelijk veel schuld, misdaad en zonde vergeven.
Jij mag daar je eigen schuld, misdaad en zonde naast zetten en geloven: ook voor mij is die trouwe genade van de HEER.

Mocht je daar aan twijfelen, kijk dan naar Jezus Christus.
Bij hem kun je zien hoe groot Gods liefde en trouw is.
Zo lief, zo eindeloos lief, zo onbegrensd groots lief heeft God de wereld gehad, dat hij zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft.
De trouwe liefde en genade van God is er dankzij Jezus Christus voor ieder die gelooft en schuld belijdt.
De apostel Johannes schrijft (en het zou kunnen dat hij daarbij dacht aan deze tekst:) Belijden we onze zonden, dan zal hij, die trouw en rechtvaardig is, ons onze zonden vergeven en ons reinigen van alle kwaad.

De HEER is trouw in het vergeven, in genadig zijn.
Hoe erg je het ook gemaakt hebt, hoe lang je misschien ook bij hem weggeweest bent, hoe erg je zijn geduld op de proef gesteld hebt - als je je zonde eerlijk tegen hem zegt, is hij trouw en vergeeft.
Loof de HEER, want hij is goed - eeuwig duurt zijn trouw!

Amen